Postawy społeczno-religijne Polaków 1991-2012


ISKK opublikował książkę ukazującą przemiany religijności Polaków w ciągu ostatnich 20 lat (1991-2012). Stanowi ona istotne źródło, opartej na empirycznych danych, wiedzy o transformacji religijności w naszym kraju, w okresie przemian ustrojowych.

 

Oddajemy do rąk Czytelnika kolejną publikację poświęconą wynikom badań nad religijnością w Polsce. Pierwsze z tych badań przeprowadzone w 1991 r., było wspólnym przedsięwzięciem Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC i Zespołu Wyznań Religijnych GUS.

Od pierwszego badania w 1991 r. upłynęło już ponad 20 lat. Zespół autorski, który prowadził tamte badania, obecnie w nieco zmienionym składzie, podjął pod koniec 2010 roku zamiar przeprowadzenia kolejnych badań socjologicznych na próbie ogólnopolskiej, nawiązujących zakresem problematyki i procedurą badawczą do badań zrealizowanych w roku 1991. W ramach konkursu otwartego uzyskaliśmy grant z Narodowego Centrum Nauki na zrealizowanie projektu badawczego pt. Postawy społeczno-religijne Polaków 1991-2012 (Projekt nr 152720). Badania empiryczne zrealizowano wiosną 2012. Omówienie głównych wyników tych badań, wraz z wybranymi fragmentami analizy porównawczej danych z poprzednich trzech ogólnopolskich badań, zawiera niniejsza publikacja obejmująca siedem autorskich opracowań. Redaktorami publikacji są prof. Elżbieta Firlit, dr Lucjan Adamczuk i ks. prof. Witold Zdaniewicz.

Dr Lucjan Adamczuk (GUS, ISKK) : Metodologia badania, przedstawia założenia teoretyczne, zakres przedmiotowy i cele poznawcze ukierunkowujące empiryczne badania religijności Polaków w roku 1991,1998,2002 i 2012. Szczegółowo omawia schemat doboru próby badawczej i statystyczny rozkład podstawowych cech w populacji, i próbie badawczej, a także charakteryzuje metodę zbierania danych i zastosowane w niej narzędzie badawcze.

Ks. prof. Edward Jarmoch (P-H w Siedlcach) : Wiara i religijność, omawia wyniki dotyczące ogólnej autodeklaracji wiary, samooceny zmian w postawach religijnych Polaków, porównania religijności respondenta z religijnością jego rodziców, podstawowych przekonań religijnych i doświadczenia religijnego. Analizy porównawcze wyników czterech badań w interwale 20. lat Autor konkluduje stwierdzeniem o niewielkim obniżeniu w społeczeństwie polskim globalnej autodeklaracji wiary przy równoczesnym znaczącym wzroście odsetka osób deklarujących się jako głęboko wierzące.

Ks.prof. Janusz Mariański (KUL) : Praktyki religijne w Polsce w procesie przemian, charakteryzuje stan religijności polskiego społeczeństwa analizując autodeklaracje praktyk religijnych, uczestnictwo w niedzielnej mszy św., przystępowanie do spowiedzi i przyjmowanie komunii św., częstotliwość modlitwy indywidualnej i zamawianie intencji mszalnych. Ilościową analizę praktyk religijnych Autor opatruje rozbudowana interpretacją i licznymi porównaniami do wyników badań nad religijnością Polaków innych ośrodków (np. CBOS), projektów badawczy krajowych (Diagnoza Społeczna) i międzynarodowych (EVS). Na bazie analizowanych wyników formułuje wiele interesujących konkluzji o religijności polskiego społeczeństwa, a także hipotez o kierunku potencjalnych zmian.

Ks. prof. Witold Zdaniewicz (ISKK SAC) : Model katolickiej religijności, analizuje wyniki badań z perspektywy modelowych właściwości religijności katolickiej. Do cech tego modelu zalicza: wiarę w Boga, wiarę w Jezusa Chrystusa, znajomość sakramentów św., realizację przykazania miłości bliźniego, wiarę w wieczną nagrodę lub karę, wiarę w istnienie piekła, przestrzeganie katolickich norm moralnych dotyczących seksualności, relacji małżeńskiej, ludzkiego życia od poczęcia do naturalnej śmierci. Zestawienie tych modelowych cech katolickiej religijności z wynikami ogólnopolskich badań z czterech okresów (1991,1998,2002, 2012) pokazuje jak w ciągu 20.lat transformacji ustrojowej w Polsce zmieniły się postawy polskiego społeczeństwa wobec poszczególnych cech konstytuujących model katolickiej religijności.

Prof. Elżbieta Firlit (SGH) : Wspólnotowy wymiar religijności, przedstawia zmiany jakie zaszły w polskim społeczeństwie w postrzeganiu Kościoła katolickiego i postawach wobec jego elementarnej struktury – parafii. Analizowane wyniki z badań w czterech okresach minionego dwudziestolecia są podstawą konkluzji o przemianach zarówno subiektywnego, jak i obiektywnego wymiaru więzi z parafią. Przemiany te nie są ani jednorodne, ani jednokierunkowe ale wyraźnie zauważalny jest we wszystkich środowiskach społecznych proces erozji więzi z parafią, przy czym jego największa intensywność jest w dużych miastach.

Dr Rafał Lange (UKSW) i ks. dr Wojciech Sadłoń (ISKK SAC) : Religia a sfera publiczna w opinii Polaków omawiają wyniki badania dotyczące opinii polskiego społeczeństwa na temat trzech kwestii: wypowiadania się publicznie przedstawicieli Kościoła (księży, biskupów) w sprawach politycznych, społecznych i moralnych; zasadności głosowania katolików na niewierzących kandydatów w wyborach parlamentarnych, prezydenckich, samorządowych; uczestniczenia w wyborach do władz centralnych (parlamentarnych i prezydenckich) oraz samorządowych. Przeprowadzone analizy Autorzy podsumowują stwierdzeniem, że zarówno głęboka wiara, jak i systematyczne praktyki religijne sprzyjają postawom obywatelskim, a także poszanowaniu wartości religijnych i moralnych w przestrzeni publicznej.

Prof. Wojciech Świątkiewicz (UŚ) : Między rodziną a życiem publicznym. Ciągłość i zmiana orientacji na wartości w polskim społeczeństwie, koncentruje się na zagadnieniu przemian aksjologicznych jakie dają się zaobserwować na bazie wyników z badań w latach 1991,1998 i 2012. Uwzględnione w badaniach 10. wartości Autor pogrupował w cztery kategorie: wartości powszechne i trwałe, do których należą rodzina, dzieci, przyjaciele; wartości dominujące -czas wolny, wiara religijna, praca zawodowa, osobiste zainteresowania (hobby); wartości specyficzne - majątek (dostatnie życie),udział we wspólnocie religijnej; wartości zmarginalizowane - polityka, życie publiczne. Porównanie wyników z poszczególnych badań pokazuje wzrost znaczenia wszystkich wartości w ciągu minionego dwudziestolecia przy czym najsilniej zaznaczył się on w odniesieniu do przyjaciół i osobistych zainteresowań, zaś najsłabiej w stosunku do dzieci i rodziny. W konkluzji interesującego opracowania czytamy , że „(…) świat deklarowanych wartości tworzy swoistą mozaikę tożsamości kulturowej, na której pojawiają się widoczne pęknięcia. Ozdabia ją wciąż przywoływana i deklarowana tradycja, spoza której coraz natarczywiej wyłaniają się międzypokoleniowe różnice jej odczytywania i aksjonormatywnej interpretacji podważające ciągłość międzypokoleniowego przekazu kultury, a tym samym ukazujące pęknięcia na portrecie polskiej tożsamości. Najwyraźniej uwidaczniają się one w aksjologicznych postawach wobec dziecka jako wartości, oraz wobec wiary religijnej.”

W końcowej części publikacji zamieściliśmy aneksy zawierające „tablice zmian” postaw Polaków wobec kluczowych wartości w latach 1991-2012, kwestionariusz wywiadu zastosowany w badaniach z 2012 roku oraz – dla porównania – również kwestionariusz wywiadu z badań w roku 1991, a także tabelaryczne zestawienia częstotliwości brzegowych („marginesów”) z badania w 2012r.

Publikacja do pobrania.

Zapisz się na Newsletter

Zaakceptuj Warunki korzystania oraz Polityka prywatności

WESPRZYJ NAS!

Wpisz kwotę, którą chcesz przekazać na cel. Aby przekazać darowiznę kartą lub BLIKIEM naciśnij przycisk Wesprzyj nas

Wyszukaj informacje na stronie