Kościoły i cmentarze


Podaj lokalizację

Home Kościół w Polsce 25-lecie struktur administracyjnych Kościoła katolickiego w Polsce

25-lecie struktur administracyjnych Kościoła katolickiego w Polsce

W notatce przedstawiono zmiany struktury administracyjnej Kościoła katolickiego na przestrzeni ostatnich 25 lat, a dla obecnej organizacji Kościoła zaprezentowano podstawowe dane statystyczne, w tym m.in.: liczby dekanatów, parafii, księży, wiernych oraz religijnych praktyk niedzielnych (dominicantes i communicantes).

Pobierz notatkę.

 

GUS

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

Notatka informacyjna opracowana wspólnie z Instytutem Statystyki Kościoła Katolickiego SAC

Warszawa, 24.03.2017 r.

Struktura administracyjna Kościoła katolickiego w Polsce

i podstawowe statystyki

25 marca 2017 r. upływa 25 lat od ustanowienia nowej organizacji diecezji i prowincji kościelnych Kościoła katolickiego w Polsce. Decyzja ta, podjęta przez Papieża Jana Pawła II, została wyrażona w bulli Totus Tuus Poloniae Populus. Wydarzenie to określiło dzisiejszy kształt organizacyjny Kościoła katolickiego w Polsce i swoim znaczeniem może być porównywane z ukształtowaniem struktur kościelnych odrodzonego państwa polskiego w 1925 r.

W notatce przedstawiono zmiany struktury administracyjnej Kościoła katolickiego na przestrzeni ostatnich 25 lat, a dla obecnej organizacji Kościoła zaprezentowano podstawowe dane statystyczne, w tym m.in.: liczby dekanatów, parafii, księży, wiernych oraz religijnych praktyk niedzielnych (dominicantes i communicantes).


Mapa 1. Diecezje i metropolie Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce w latach 1972-1992

Na strukturę organizacyjną Kościoła katolickiego składają się z metropolie oraz diecezje. Metropolia (nazywana również prowincją kościelną) składa się z kilku diecezji, a na jej czele stoi arcybiskup metropolita, zarządzający równocześnie jedną z diecezji (archidiecezja). Diecezja (nazywana również biskupstwem) jest podstawową jednostką kanoniczną Kościoła powierzoną biskupowi, który przy współpracy z prezbiterami i wiernymi tworzy Kościół patrykularny. Kościół w danej diecezji jest nie tylko częścią Kościoła powszechnego, lecz również Kościołem lokalnym.

W wyniku zmian granic Polski po II wojnie światowej, część terenów dzisiejszej Rzeczypospolitej Polskiej nie posiadała do 1972 r. własnych struktur diecezjalnych, a jedynie tzw. administratury apostolskie: w Gorzowie, we Wrocławiu, w Opolu, w Białymstoku, w Drohiczynie oraz w Lubaczowie. W wyniku przeprowadzonych w 1972 r. zmian na terenie naszego kraju działało 27 jednostek typu diecezjalnego. Niektóre polskie diecezje przynależały jednak wciąż do metropolii, których stolice znajdowały się za wschodnią granicą (w Wilnie oraz Lwowie).


Mapa 2. Diecezje i metropolie Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce w latach 1992-2004

Upadek komunizmu w Europie Środkowej umożliwił Stolicy Apostolskiej uporządkowanie struktury administracyjnej i prawnej Kościoła katolickiego w krajach sąsiadujących z Polską od wschodu. Dzięki temu stało się możliwe nadanie nowych granic metropoliom i diecezjom, które były przez cały okres powojenny przedzielone granicą państwową między Polską a ZSRS. Zmiany struktury diecezjalnej Kościoła w Polsce miały na celu również dostosowanie struktur kościelnych do nowych zadań duszpasterskich i ewangelizacyjnych stojących przed Kościołem u progu XXI wieku.

Pierwsze zmiany nastąpiły podczas IV pielgrzymki Ojca Świętego do Polski. Właśnie wtedy 5.VI.1991 r. w Białymstoku Papież Jan Paweł II zakomunikował o utworzeniu dwóch nowych diecezji: białostockiej i drohiczyńskiej, które wcześniej funkcjonowały jako administratury apostolskie. Pełna reorganizacja struktur diecezji i metropolii Kościoła katolickiego w Polsce nastąpiła niespełna rok później. Wolą Ojca św. Jana Pawła II wyrażoną w bulli „Totus Tuus Poloniae Populus” z 25 marca 1992 r. ustanowiono nową strukturę administracyjną Kościoła w Polsce. Zostało wtedy powołanych trzynaście nowych diecezji, a osiem już istniejących podniesiono do rangi archidiecezji. Była to największa w historii Kościoła w Polsce reorganizacja kościelnych struktur. Od tego momentu na terytorium Polski, znajdowało się 39 kanonicznych diecezji wchodzących w skład 13 metropolii Kościoła Rzymskokatolickiego (obrządek łaciński) oraz jedna diecezja (eparchia) obrządku bizantyjsko-ukraińskiego.

Mapa 3. Diecezje i metropolie Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce w 2015 r.


(liczba księży diecezjalnych i zakonnych)

Nieco później (w 1996 r.), uregulowana została również sytuacja i struktura Kościoła Greckokatolickiego w Polsce (obrządku bizantyjsko-ukraińskiego) Powołana została metropolia warszawsko-przemyska w ramach której funkcjonują dwie diecezje (eparchie): w Przemyślu i Wrocławiu.

Ostatnim etapem dostosowywania struktury administracyjnej Kościoła do potrzeb duszpasterskich, będącym dopełnieniem reorganizacji z 1992 r., było podniesienie w 2004 r. archidiecezji łódzkiej do godności metropolii i włączenie do nowej metropolii diecezji łowickiej (należącej wcześniej do metropolii warszawskiej). Ponadto powołano dwie nowe diecezje: bydgoską i świdnicką. Diecezja bydgoska utworzona została z 12 dekanatów archidiecezji gnieźnieńskiej, 3 dekanatów diecezji pelplińskiej i 1 dekanatu diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Dla zrekompensowania strat terytorialnych diecezji gnieźnieńskiej została ona powiększona o 53 parafie należące wcześniej do diecezji włocławskiej lub archidiecezji poznańskiej. Diecezja świdnicka powstała natomiast z 13 dekanatów archidiecezji wrocławskiej i 9 dekanatów diecezji legnickiej.

W rezultacie tych zmian, od 2004 r. strukturę administracyjną Kościoła katolickiego w Polsce tworzą 44 jednostki kanoniczne: 41 diecezji terytorialnych wchodzących w skład 14 metropolii łacińskich i 1 greckokatolickiej oraz ordynariat polowy Wojska Polskiego (obejmujący cały kraj oraz tereny polskich kontyngentów wojskowych). Metropolię greckokatolicką stanowią dwie diecezje: wrocławsko-gdańska (po zachodniej stronie Wisły) i przemysko-warszawska (po wschodniej stronie Wisły). W istniejącej od 2004 r. strukturze organizacyjnej Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego w Polsce, najmniejszymi pod względem terytorium diecezjami są diecezje: sosnowiecka (2,0 tys. km2), gliwicka (2,2 tys. km2), katowicka (2,4 tys. km2) oraz gdańska (2,5 tys. km2), natomiast największymi diecezje: koszalińsko-kołobrzeska (14,6 tys. km2), pelplińska (12,8 tys. km2), szczecińsko-kamieńska (12,7 tys. km2) oraz warmińska (12,0 tys. km2). Najmniejszymi diecezjami pod względem liczby wiernych Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego zamieszkałych na ich obszarze są diecezje: drohiczyńska (158 tys.) i białostocka (346 tys.), największa liczba wiernych mieszka w diecezjach: krakowskiej (1564 tys.), poznańskiej (1480 tys.) i warszawskiej (1425 tys.). W zdecydowanej większości diecezji liczba wiernych nie przekracza 1 miliona.

Dla porównania warto dodać, że liczba diecezji Kościoła katolickiego w krajach europejskich o największej liczbie katolików zdecydowanie różni się między sobą. We Włoszech jest aż 227 diecezji, we Francji: 99, w Hiszpanii: 70. Natomiast liczba diecezji katolickich w Niemczech wynosi tylko 29 (dane za 2014 r), podczas gdy w Polsce jest ich łącznie 44.

Tabl. 1. Liczba parafii w diecezjach Kościoła katolickiego w latach 1986-2015

Diecezja

Parafie w latach:

1986

1993

2003

2005

2015

Ogółem diecezje łacińskie

8528

9139

9953

10016

10248

białostockaa

x

82

107

112

115

w Białymstoku (do 1991 r.)

75

x

x

x

x

bielsko-żywieckab

x

190

204

204

210

bydgoskac

x

x

x

145

150

chełmińska (do 1992 r.)

450

x

x

x

x

częstochowska

355

282

306

308

311

drohiczyńskaa

87

95

96

98

w Drohiczynie (do 1991 r.)

40

x

x

x

x

elbląskab

x

134

157

157

157

ełckab

x

140

151

152

150

gdańska

94

154

186

190

198

gliwickab

x

145

153

154

156

gnieźnieńska

355

294

325

266

266

kaliskab

x

260

279

279

282

katowicka

411

301

313

314

321

kielecka

312

284

300

303

304

koszalińsko-kołobrzeska

221

200

227

217

220

krakowska

486

368

414

418

447

legnickab

x

254

295

235

239

lubelska

358

235

256

261

271

łódzka

174

193

212

212

218

łomżyńska

160

151

179

181

183

łowickab

x

160

163

163

167

opolska

480

387

396

397

399

pelplińskab

x

284

301

285

290

płocka

267

235

243

243

248

poznańska

491

401

423

397

412

przemyska

569

365

383

383

390

radomskab

x

282

299

299

301

rzeszowskab

x

202

226

227

243

sandomierskab

x

223

236

237

242

sandomiersko-radomska (do 1992 r.)

347

x

x

x

x

siedlecka

262

230

242

243

247

sosnowieckab

x

154

157

159

162

szczecińsko-kamieńska

225

249

268

269

274

świdnickac

x

x

x

183

190

tarnowska

466

424

442

443

452

toruńskab

x

182

192

192

195

warmińska

334

223

254

256

262

warszawska

411

176

210

210

212

warszawsko-praskab

x

131

160

168

198

włocławska

292

241

256

230

232

wrocławska

621

379

413

294

301

zamojsko-lubaczowskab

x

165

178

179

187

w Lubaczowie (do 1992 r.)

36

x

x

x

x

zielonogórsko-gorzowskab

x

242

261

261

268

gorzowska

236

x

x

x

x

Ordynariat polowy WPd

x

50

91

94

80

diecezje greckokatolickie

Ogółem diecezje greckokatolickie

x

63

137

138

128

przemyskae (do 1996 r.)

x

63

x

x

x

przemysko-warszawskaf

x

x

81

80

72

wrocławsko-gdańskaf

x

x

56

58

56

a- diecezja utworzona na podstawie ustnej decyzji papieża Jana Pawła II z dnia 5.VI.1991 r. podczas IV pielgrzymki do Polski, b – diecezje powołane w 1992 r. c – diecezje powołane w 2004 r. d – Ordynariat Polowy WP przywrócony dekretem w 1991 r. e – diecezja powołana w 1992 r. obejmowała obszar całego państwa, f – diecezje powołane w 1996 r.

Tabl. 2. Podstawowe dane o diecezjach Kościoła katolickiego w Polsce w 2015 r.

Metropolie i Diecezje

Powierzchnia w tys. km2

Dekanaty

Parafie

Księża

Dominicantesa

Communicantesa

Wierni

Ogółem w tys.

Na 1 parafię

Na 1 księdza

Ogółem

312,7

1146

10248

30925

39,8

17,0

33214,8

3241

1074

Białostocka

25,0

48

396

1305

x

x

1049,9

2651

805

Białostocka

5,5

13

115

435

46,3

21,6

346,2

3011

796

Drohiczyńska

8,0

11

98

290

48,1

20,3

185,2

1890

639

Łomżyńska

11,5

24

183

580

45,6

21,8

518,5

2833

894

Częstochowska

16,9

88

774

2220

x

x

2247,2

2903

1012

Częstochowska

6,9

36

311

900

34,8

14,1

802,8

2581

892

Radomska

8,0

29

301

867

39,6

16,2

859,1

2854

991

Sosnowiecka

2,0

23

162

453

27,3

11,1

585,3

3613

1292

Gdańska

20,7

78

683

1948

x

x

2222,4

3254

1141

Gdańska

2,5

24

198

759

38,6

18,0

938,6

4740

1237

Pelplińska

12,8

30

290

675

49,7

21,4

710,0

2448

1052

Toruńska

5,4

24

195

514

36,8

16,8

573,8

2943

1116

Gnieźnieńska

22,1

82

648

1591

x

x

1968,7

3038

1237

Gnieźnieńska

8,1

30

266

530

39,1

16,9

639,5

2404

1207

Bydgoska

5,2

19

150

413

36,8

16,9

580,0

3867

1404

Włocławska

8,8

33

232

648

35,2

13,4

749,2

3229

1156

Katowicka

12,6

91

876

2566

x

x

2773,5

3166

1081

Katowicka

2,4

37

321

1186

39,7

19,4

1383,0

4308

1166

Gliwicka

2,2

18

156

522

39,0

17,3

614,5

3939

1177

Opolska

8,0

36

399

858

47,3

22,1

776,0

1945

904

Krakowska

24,5

144

1413

5354

x

x

4106,0

2906

767

Krakowska

5,7

45

447

2157

52,2

19,2

1563,8

3499

725

Bielsko-żywiecka

3,0

23

210

692

49,3

20,1

675,0

3214

975

Kielecka

8,3

33

304

797

42,3

18,5

756,8

2489

950

Tarnowska

7,5

43

452

1708

70,5

24,8

1110,4

2457

650

Lubelska

28,3

78

760

2592

x

x

2444,7

3217

943

Lubelska

9,1

28

271

1142

39,4

20,0

1054,4

3891

923

Sandomierska

7,8

25

242

700

39,6

15,1

679,7

2809

971

Siedlecka

11,4

25

247

750

47,7

20,8

710,6

2877

947

Łódzka

11,0

48

385

1173

x

x

1984,7

5155

1692

Łódzka

5,2

27

218

750

26,6

11,8

1380,0

6330

1840

Łowicka

5,8

21

167

423

31,1

14,7

604,7

3621

1430

Poznańska

19,8

75

694

1717

x

x

2212,1

3187

1288

Poznańska

9,0

42

412

1109

40,5

18,8

1480,0

3592

1335

Kaliska

10,8

33

282

608

45,5

20,1

732,1

2596

1204

Przemyska

23,8

85

820

2486

x

x

1802,8

2199

725

Przemyska

9,7

41

390

1152

58,5

16,3

745,5

1912

647

Rzeszowska

6,0

25

243

833

64,3

18,6

595,3

2450

715

Zamojsko-lubaczowska

8,1

19

187

501

45,2

22,0

462,0

2471

922

Szczecińsko-kamieńska

38,1

90

762

1959

x

x

2814,5

3694

1437

Szczecińsko-kamieńska

12,7

36

274

698

26,0

11,9

1000,0

3650

1433

Koszalińsko-kołobrzeska

14,6

24

220

601

26,2

11,4

833,1

3787

1386

Zielonogórsko-gorzowska

10,8

30

268

660

28,8

13,3

981,4

3662

1487

Tabl. 2. Organizacja Kościoła Katolickiego w Polsce w 2015 r. (dok.)

Metropolie i Diecezje

Powierzchnia w tys. km2

Dekanaty

Parafie

Księża

Dominicantesa

Communicantesa

Wierni

Warmińska

32,4

74

569

1244

x

x

1512,9

2659

1216

Warmińska

12,0

33

262

563

30,6

14,0

659,0

2515

1171

Elbląska

9,4

20

157

353

29,3

13,0

430,0

2739

1218

Ełcka

11,0

21

150

328

34,8

17,9

423,9

2826

1293

Warszawska

17,6

72

658

2783

x

x

3334,2

5067

1198

Warszawska

3,3

25

212

1344

32,1

15,5

1425,0

6722

1060

Płocka

11,0

26

248

678

33,4

13,6

810,8

3269

1196

Warszawsko-praska

3,3

21

198

761

33,0

15,1

1098,4

5548

1443

Wrocławska

19,9

86

730

1927

x

x

2441,1

3344

1267

Wrocławska

8,8

33

301

944

33,4

15,1

1152,7

3830

1221

Legnicka

7,1

29

239

539

30,7

14,3

732,6

3065

1359

Świdnicka

4,0

24

190

444

29,5

13,1

555,8

2925

1252

Ordynariat Polowy Wojska Polskiego

x

7

80

60

36,8

15,4

300,0

3750

5000

a - Dominicantes, termin określający zobowiązanych do uczestnictwa w niedzielnej mszy lub faktycznie na niej obecnych. W sensie ścisłym wyraża proporcję między liczbą uczestników mszy św. w przeciętną niedzielę roku a liczbą zobowiązanych do tego uczestnictwa na określonym terytorium kościelnym. (np. parafia, dekanat, diecezja) lub cywilnym (np. miasto, cały kraj). Communicantes, oznacza proporcję pomiędzy liczbą przystępujących do komunii świętej w przeciętną niedzielę roku a liczbą obecnych w kościele w tę samą niedzielę. Wskaźniki dominicantes i communicantes mają charakter obiektywny, gdyż ustala się je na podstawie przeliczenia wiernych obecnych w kościele podczas spełniania obydwu praktyk religijnych.

Źródła opracowania:

- red. L. Adamczuk, w. Zdaniewicz, Nowe diecezje Kościoła katolickiego w Polsce, GUS , ISKK SAC, Warszawa 1994

- red. L. Adamczuk, w. Zdaniewicz, S. Zaręba, Statystyka diecezji Kościoła katolickiego w Polsce 1992-2004, ISKK SAC, Warszawa 2006

- red. P. Ciecieląg, P. Łysoń, W. Sadłoń, W. Zdaniewicz, Kościół Katolicki w Polsce 1991-2011, GUS, ISKK SAC, Warszawa 2014

- red. P. Ciecieląg, B. Łazowska, P. Łysoń, W. Sadłoń, 1050 lat chrześcijaństwa w Polsce, GUS, ISKK SAC, Warszawa 2014

Dane: GUS, ISKK

Opracowanie merytoryczne:

Departament Badań Społecznych

i Warunków Życia GUS

oraz

Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC

Opracowanie map:

Zakład Wydawnictw Statystycznych

Rozpowszechnianie:
Rzecznik Prasowy Prezesa GUS

Karolina Dawidziuk

Tel: 22 608 3475, 22 608 3009

e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.