Kościoły i cmentarze


Podaj lokalizację

Home Badania pastoralne Diecezja szczecińsko-kamieńska

Diecezja szczecińsko-kamieńska

Lucjan Adamczuk

Badanie postaw religijnych i społecznych w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej


Badanie postaw religijnych i społecznych w diecezjach Kościoła katolickiego w Polsce jest częścią większego planu badawczego, który za zgodą i aprobatą Konferencji Episkopatu Polski realizowany jest od 1996 roku przez Instytut Kościoła Katolickiego SAC w Warsza-wie. Celem tego przedsięwzięcia badawczego jest stworzenie, w miarę spójnego i dobrze udokumentowanego, obrazu życia religijnego i społecznego we wszystkich diecezjach funk-cjonujących w Polsce. Głównie w tym celu Instytut powołał Ośrodek Sondaży Społecznych, który jest autorem i realizatorem badań. Dotychczas przeprowadzono badania w 10 diece-zjach, podejmując przy ich realizacji współpracę z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wy-szyńskiego w Warszawie .

Badanie przeprowadzone w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej zajmuje szczególne miejsce w tym cyklu badawczym. Składa się na to kilka powodów, z których najważniejszy związany jest z próbą stworzenia podstaw do analizy regionalnego zróżnicowania religijności w Polsce. Z wcześniejszych badań ogólnopolskich wyłaniał się bowiem obraz dość dużych różnic w zakresie podstawowych parametrów religijności między diecezjami północno-zachodniej i południowo-wschodniej Polski . Archidiecezja Szczecińsko-Kamieńska stanowi-ła niezbędny biegun odniesienia na mapie polskiej religijności dla diecezji, w których takie badania przeprowadzono wcześniej (Tarnowska, Sandomierska) i dlatego wyniki uzyskane w tej archidiecezji otwierają możliwości dokonywania analiz i porównań regionalnych w ska-li kraju.

Ponieważ jest oczywiste, że część przyczyn odmienności życia religijnego w Archi-diecezji Szczcińsko-Kamieńskiej związane jest z jej specyficzną historią, konieczne jest po-przedzenie opracowania wyników badania krótkim rysem historycznym. Jego celem jest uświadomienie czytelnikowi, że czynnik historyczny jest niezbędny do prawidłowego odczy-tania dzisiejszej sytuacji w diecezji, zarówno w obszarze religijności, jak i życia społecznego.

1.    Powstanie i rozwój diecezji   (1000-1544)

Początki chrystianizacji Pomorza Zachodniego sięgają czasów Bolesława Chrobrego, kiedy to w 1000 roku powołano do życia biskupstwo kołobrzeskie w ramach metropolii gnieźnieńskiej. Niestety z czasem biskupstwo w Kołobrzegu upadło, a jego pasterz, biskup Reinbern, powrócił na dwór Chrobrego, by w 1018 roku zakończyć życie na odległej Rusi. Dopiero kiedy Bolesław Krzywousty w latach 1121-1122 połączył Pomorze Zachodnie z Pol-ską, książę pomorski Warcisław I zobowiązał się przyjąć wiarę chrześcijańską.

Wprowadzeniem chrześcijaństwa na tym terenie zajął się osobiście władca Polski. Nie mogąc jednak znaleźć misjonarza pośród polskiego duchowieństwa zwrócił się z prośbą do biskupa niemieckiego Ottona bamberskiego. Biskup Otton, zwany Apostołem Pomorza, pod-jął dwie duże wyprawy misyjne na Pomorze: pierwszą w latach 1124-1125, a drugą – w 1128 roku, w czasie których założył 14 kościołów w 12 miejscowościach, chrzcząc w czasie pierw-szej wyprawy 22 165 Pomorzan. Zarówno wynik pierwszej, jak i drugiej misji pomorskiej był bardzo korzystny, gdyż odbyła się ona bez męczenników i rozlewu krwi, a na schrystianizo-wanych terenach zaczęła funkcjonować normalna sieć parafialna.

Pierwszym biskupem pomorskim, z siedzibą w Wolinie (desygnowanym przez Bole-sława Krzywoustego i  księcia pomorskiego Warcisława I został w 1140 roku ks. Wojciech z Wolina, który otrzymał sakrę biskupią z rąk papieża Innocentego II. Kanoniczny status die-cezji określała bulla papieska Ex commisa nobis, która wyznaczała wprawdzie granice nowo powstałej Diecezji Pomorskiej, nie określała niestety przynależności diecezji do metropolii gnieźnieńskiej, co w kilkadziesiąt lat później spowodowało podporządkowanie jej wpływom niemieckim. W 1188 roku siedziba biskupstwa przeniesiona została z Wolina do Kamienia Pomorskiego i wzięta pod opiekę Stolicy Apostolskiej. Przez 300 lat biskupstwo kamieńskie bardzo prężnie rozwijało się pod względem duszpasterskim i ekonomicznym. W diecezji ist-niało 6 kolegiat, a mianowicie w: Kołobrzegu (1176 rok), Ostrowie (Güstrow –  1226 rok), Szczecinie – Najśw. Maryi Panny (1261 rok) i św. Ottona (1347 rok), Myśliborzu (1298 rok), Gryfii (Greifswald – 1456 rok).

Podstawą działalności duszpasterskiej były parafie. Do 1191 roku wzniesiono na Po-morzu Zachodnim 25 kościołów, do 1251 roku – dalszych 61, do końca XIII wieku zaś po-wstało około 306 kościołów. W latach 1302-1317 pojawiły się następne 102 nowe kościoły. Z końcem średniowiecza na Pomorzu Zachodnim było 1100 kościołów i samodzielnych ka-plic, w tym około 700 kościołów parafialnych. Ten generalny obraz wymaga oczywiście rejo-nizacji. Rozwijały się również zakony.

Kościół przywiązywał także wielką rolę do kultury umysłowej. Na miejscu rodzimej kultury pogańskiej powoli powstawały pierwsze szkoły przy głównych instytucjach kościel-nych, kształcące kandydatów na duchownych. Przy kapitule kamieńskiej i kołobrzeskiej kształcono scholastyków. Także główne klasztory prowadziły we własnym zakresie kształce-nie kandydatów na zakonników w nowicjatach. Kierujące oświatą władze duchowne poczęły organizować większe szkoły katedralne, parafialne i klasztorne, przeznaczone nie tylko dla kleryków i zakonników, lecz także dla osób świeckich. Wielkim wydarzeniem w historii Ko-ścioła na Pomorzu było założenie za czasów biskupa Heninga Ivena (1446-1468) uniwersyte-tu w Gryfii (Greifswald) w 1456 roku, zatwierdzonego przez cesarza Fryderyka III i papieża Kaliksta III.

Prężny rozwój struktur kościelnych szedł w parze ze wzrostem znaczenia ekonomicz-nego diecezji kamieńskiej. Od 1233 roku zarysowuje się wyraźne dążenie biskupów do uzy-skania bardziej samodzielnego stanowiska w księstwie. Tendencja ta uległa wzmocnieniu w okresie działalności biskupa Hermanna von Gleichen (1254-1289), który z uzyskanych te-rytoriów kształtuje zespół dóbr ziemskich biskupów kamieńskich – dominium koszalińsko-kołobrzeskie. W ramach ożywionej akcji kolonizacyjnej biskupi zakładali miasta: Kołobrzeg, Koszalin, Maszewo, Nowogard, Karlino oraz założyli w kasztelani kołobrzeskiej wiele wsi. Biskupi kamieńscy w latach 1321-1372 byli w posiadaniu Kamienia i Ziemi Kamieńskiej.

2.    Upadek w okresie Refomacji i powolne odradzanie

Związek ze Stolicą Apostolską okazał się jednak za słaby, aby zachować niezależność diecezji od Rzeszy i w rezultacie w 1436 roku biskupstwo kamieńskie uznało zwierzchnictwo książąt pomorskich. Nie stwarzało to zagrożenia do czasu, gdy książęta trwali przy wyznaniu katolickim. Gdy jednak zmienili wyznanie, biskupi nie byli w stanie zająć zdecydowanej po-stawy wobec napływu protestantyzmu i od 1544 roku biskupstwo w całości przeszło na prote-stantyzm. W kilkadziesiąt lat później na skutek wygaśnięcia dynastii pomorskiej w 1637 roku oraz postanowień pokoju westfalskiego z 1648 roku Pomorze Zachodnie weszło w skład Branderburgii.

Zmiany przynależności państwowej i trwałe formalne powiązanie z Rzeszą niemiecką pogorszyło jeszcze bardziej sytuację katolicyzmu na tym terenie: liczba pozostałych na Pomo-rzu katolików była śladowa. W końcu 1685 roku administracja Pomorza prawobrzeżnego do-nosiła z zadowoleniem, że na jej terenie znajduje się jedynie czterech, imiennie wyliczonych katolików. Na terenie całego państwa brandenburskiego miało w tym samym czasie znajdo-wać się ich nie więcej niż 10.

Pomimo niechęci do katolicyzmu, władcy brandenburscy nie mogli zapobiec przedo-stawaniu się katolików na ich terytorium, którzy chętnie tu przybywali, zachęceni pomyślny-mi perspektywami osadniczymi i często byli werbowani do służby wojskowej. Nadto margra-biowie, respektując przepisy międzynarodowe, musieli zgodzić się na odprawianie nabo-żeństw katolickich dla akredytowanych przy ich dworze posłów francuskiego i austriackiego.

Poważniejsza poprawa sytuacji katolików nastąpiła w epoce napoleońskiej: w 1809 roku przyznano prawa parafialne wszystkim gminom katolickim. Jako pierwsza – otrzymała je gmina katolicka w Szczecinie. Istotne znaczenie dla kształtowania terytorialnej struktury organizacyjnej Kościoła katolickiego na Pomorzu miała bulla De salute animarum z 1821 roku, która Brandenburgię i Pomorze poddała zwierzchnictwu biskupa wrocławskiego jako tzw. delegatura apostolska. Katolicyzm powoli się odradzał: w 1837 roku liczba katoli-ków na Pomorzu wynosiła około 7625 osób, co stanowiło 0,79% ogólnej liczby ludności, do 1910 roku ich udział w globalnej liczbie ludności wzrósł do 3,27 % (katolików było 56 289). W 1915 roku były tu 32 kościoły oraz 45 duchownych.

W przededniu wybuchu II wojny światowej, Pomorze Zachodnie było  podzielone na 4 archiprezbiteraty: Koszalin, Stargard, Szczecin, Strzałów, w których funkcjonowało 48 pla-cówek duszpasterskich z 151 duchownymi. W 1939 roku liczba katolików wynosiła 160 718 osób, co stanowiło 7,4% ogólnej liczby ludności. Gruntowna zmiana sytuacji wyznaniowej na Pomorzu Zachodnim nastąpiła po II wojnie światowej.

3.    Trudne lata powojenne

W wyniku klęski Niemiec w II wojnie światowej, całe Pomorze Zachodnie znalazło się w granicach państwa polskiego. Rozpoczęły się na tym terenie wielkie zmiany ludnościo-we, masowy odpływ ludności niemieckiej, w zdecydowanej większości protestanckiej i na-pływ ludności polskiej związanej z kościołem rzymskokatolickim. Powstała w związku z tym konieczność zapewnienia opieki religijnej dla ludności napływowej, nie tyle odbudowy, co raczej budowania od podstaw struktur duszpasterskich Kościoła katolickiego. Nowa rzeczy-wistość polityczna, w której trzeba to było czynić, i nieuregulowany międzynarodowy status tych terenów nie sprzyjały Kościołowi.

W 1945 roku Szczecin i Pomorze Zachodnie znalazły się w granicach tymczasowej gorzowskiej administracji apostolskiej. Obszar administracji obejmował 44 836 km2, czyli przeszło 1/7 powierzchni Polski i rozciągał się od Zielonej Góry poprzez Gorzów, Szczecin, Koszalin, Piłę aż po Słupsk. Pierwszym administratorem został ks. inf. E. Nowicki, podejmu-jąc trudną pracę nad organizacją Kościoła na tym terenie niemal od podstaw, przy nieprzy-chylnym nastawieniu ówczesnych władz. Pionierska praca ks. inf. E. Nowickiego została przerwana przez władze państwowe jego deportacją z Gorzowa Wlkp. do Poznania w 1951 roku. Jak głosi opublikowany dokument – „Rząd Polski (...) zarządził likwidację stanu tym-czasowości w administracji kościelnej na Ziemiach Zachodnich w postaci administratur apo-stolskich i usunięcie z tych diecezji duchownych, którzy pełnili funkcje administratorów apo-stolskich.” W tym samym roku następuje objęcie rządów przez ks. T. Załuczkowskiego, który przyjął w swoim urzędowaniu zasadę „nic bez ks. Prymasa”. Wierny tej postawie, jako wika-riusz generalny ks. Prymasa – erygował 132 parafie oraz inkardynował księży do ordynariatu gorzowskiego. Niestety zmarł 19.02.1952 roku, jego następcą zostaje ks. Szelążek – zgodnie z przepisami prawa kanonicznego i uprawnieniami specjalnymi delegowanymi przez Prymasa Polski.

Na rządy ks. inf. Z. Szelążka przypadły najcięższe lata dla Kościoła w Polsce. Od 9.02.1953 roku obowiązywał dekret rządu o „obsadzaniu stanowisk kościelnych”. Zgody pań-stwa żądano na nominację proboszcza i wikariusza. Dekret ten paraliżował administrację Ko-ścioła w Polsce. Rugowano księży, likwidowano niższe seminaria duchowne, domy sióstr za-konnych. Za czasów tych udało się erygować tylko jedną parafię p.w. św. Jakuba Apostoła w Szczecinie. Mimo to w pierwszym dziesięcioleciu Administracji Gorzowskiej w 1955 roku było czynnych 1540 kościołów, pracowało 556 kapłanów, w tym 131 wyświęconych w diece-zji.

Od 1956 roku następują jednak pewne pozytywne zmiany w antykościelnej polityce państwa. W grudniu 1956 roku, na mocy specjalnego postanowienia Stolicy Apostolskiej J.E. Ks. Biskup Teodor Bensch został mianowany rządcą na terenie Ordynariatu Gorzowskie-go.

W latach 1958-1970 na terenie Administracji Gorzowskiej W. Pluta, J. Stroba, I. Jeż, B. Ko-minek, J. Drzazga, F. Jop prowadzą w trudnych warunkach posługę biskupią.

Kolejna zmiana na lepsze w sytuacji Kościoła nastąpiła dopiero po normalizacji sto-sunków NRF – Polska (7.12.1970 roku). Rewolta szczecińska, na przełomie lat 1970/1971 w Szczecinie stworzyła też korzystniejszy klimat dla rozwiązywania spraw społecznych i spraw Kościoła. W tej sytuacji Ojciec Święty Paweł VI bullą Episcoporum Poloniae Coetus z 28.06.1972 roku eryguje nowe diecezje w Polsce, w tym Diecezję Gorzowską, Koszalińsko-Kołobrzeską i Szczecińsko-Kamieńską. Ordynariuszem Diecezji Szczecińsko-Kamieńskiej został bp Jerzy Stroba.

Po 400 latach nieobecności powróciła więc do samodzielnego życia na Pomorzu Za-chodnim katolicka Diecezja Szczecińsko-Kamieńska. Objęła ona całe ówczesne wojewódz-two szczecińskie w obszarze 12 754 km2, które zamieszkiwało 922 tys. mieszkańców. Mia-stem biskupim został Szczecin, liczący 367 tys. mieszkańców. Na katedrę wyznaczono ko-ściół p.w. św. Jakuba Apostoła, będący wtedy w ruinie, częściowo w odbudowie. Konkatedrą została dawna katedra św. Jana Chrzciciela w Kamieniu Pomorskim.

W ciągu 6 lat pasterzowania bp. J. Stroby erygowano 49 parafii, odbudowano ponad 30 kościołów i zbudowano ponad 30 probostw. W 1979 roku, nowym ordynariuszem Diecezji Szczecińsko-Kamieńskiej został Kazimierz Majdański z Włocławka. Do pomocy biskupa or-dynariusza został konsekrowany (24.08.1980 roku) drugi biskup Stanisław Stefanek. W dwa lata później, 31.05.1982 roku, doprowadzono odbudowę katedry św. Jakuba w Szczecinie do stanu, w którym bp K. Majdański mógł ją konsekrować. W dziesięciolecie Diecezji Szczeciń-sko-Kamieńskiej odbyły się uroczystości z udziałem abpa. Luigi Poggiego, ks. Prymasa Glempa i kard. Macharskiego. 23.05.1983 roku ks. biskup ordynariusz uzyskał dla katedry p.w. św. Jakuba Apostoła w Szczecinie tytuł bazyliki mniejszej.

Znaczące zmiany w strukturze administracyjnej kościoła w Polsce dokonane przez Ja-na Pawła II w 1992 roku dotyczą również Diecezji Szczecińskiej. Decyzją Stolicy Apostol-skiej z dnia 25.03.1992 roku ks. bp Marian Przykucki zostaje pierwszym arcybiskupem me-tropolitą Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. W skład metropolii weszły diecezje: Kosza-lińsko-Kołobrzeska i Zielonogórsko-Gorzowska. Dokonał się tym samym akt zjednoczenia w jednej prowincji kościelnej ziem Pomorza Zachodniego w Polsce.

4.    Współczesna sytuacja w diecezji

Archidiecezja Szczecińsko-Kamieńska zajmuje terytorium o powierzchni 12754 km2, na którym żyje 1076 tys. mieszkańców, w tym ok. 1 mln katolików. Statystyki kościelne infor-mują, iż na infrastrukturę religijną diecezji składa się łącznie 269 parafii, w tym 230 diece-zjalnych i 39 zakonnych. Pracę religijną w diecezji prowadzi 500 księży diecezjalnych i 179 zakonnych. Istotnym wsparciem dla życia religijnego jest praca 178  sióstr zakonnych. W die-cezjalnym seminarium duchownym kształci się 85 alumnów . W ośrodkach duszpasterskich diecezji udzielono 3415 razy sakramentu małżeństwa; ochrzczonych zostało 8936 dzieci, do pierwszej komunii przystąpiło 11750, a do bierzmowania 12024 osób.

W diecezji funkcjonuje 696 świątyń, 49 kaplic publicznych, 81 prywatnych i 21 cmen-tarnych. Odbudowy wymagają jeszcze 142 kościoły z 270 zrujnowanych lub rozebranych już po zakończeniu wojny. O wysiłku budowlanym diecezji świadczy odbudowanie po 1972 roku 124 kościołów i 19 kaplic oraz zbudowanie 96 zupełnie nowych świątyń. Zbudowano rów-nież 94 plebanie, a 10 dalszych jest w budowie .

Środowisko demograficzne, społeczne i ekonomiczne, w którym funkcjonuje Kościół szczeciński opisać można na podstawie danych statystycznych gromadzonych przez GUS. Dane te  wskazują, iż w 2002 roku ludność diecezji liczyła 1 065 012 osób. Mimo że jest sto-sunkowo słabo zaludniona – 89 osób na km2 (średnia krajowa 124), należy do najbardziej zur-banizowanych w kraju – 73,4% ludności mieszka w miastach (6 miejsce). Wskaźniki te mają niewątpliwie związek z niektórymi parametrami religijności, co ujawnia ich porównanie z wynikami badań przeprowadzonych w diecezjach, w których poziom urbanizacji jest znacznie niższy. Wysokiemu poziomowi urbanizacji diecezji odpowiada dość niski poziom zatrudnie-nia w rolnictwie – 18% (niższy poziom mają tylko diecezje w aglomeracjach miejskich: Gdańsku, Gliwicach, Katowicach i Warszawie). Konsekwencją tego faktu są wyższe niż prze-ciętnie w kraju wskaźniki pracujących w: przemyśle – 30%, usługach rynkowych – 29% i u-sługach nierynkowych – 23%.

Struktura wieku ludność archidiecezji nie odbiega zbytnio od struktury wieku ludności Polski: w wieku przedprodukcyjnym znajduje się 23,3% (Polska – 24,1%), w wieku produk-cyjnym – 63,3% (61,2%) i poprodukcyjnym – 13,3% (14,7%).

Sytuacja demograficzna archidiecezji jest na razie ustabilizowana i charakteryzuje się niewielkim dodatnim wskaźnikiem przyrostu naturalnego, wynoszącym 780 osób (dla 2000 roku) . Na wynik ten ma zapewne niewielki wpływ korzystne saldo migracji – 124 osoby, (saldo migracji wewnętrznych +414 osób, a zagranicznych –290). Dla sytuacji demograficznej ważny jest również proces kształtowania się rodzin. Analizując stosunek zawieranych mał-żeństw do rozwodów, należy stwierdzić, iż sytuacja w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej nie jest korzystna. Według danych urzędów stanu cywilnego zawarto w 2000 roku 5775 małżeństw, ale sądy udzieliły w tym czasie 1590 rozwodów. Tak więc na 100 mał-żeństw przypada 28 rozwodów. Wprawdzie wskaźniki dla 4 diecezji w wielkich aglomera-cjach są gorsze (30-32 rozwody, ale w Diecezji Tarnowskiej wskaźnik wynosi tylko 9, a śred-nia dla Polski to  – 20 rozwodów.

Poziom wykształcenia mieszkańców archidiecezji nie odbiega w zasadzie od średniej krajowej: wykształceniem wyższym legitymuje się 10,9% osób, średnim (łącznie z pomatu-ralnym – 32,7%, zasadniczym zawodowym – 21,4%, podstawowym – 28,7%. Osób o niż-szym lub nieustalonym wykształceniu jest 6,3% ..

Przedstawione tu niektóre cechy charakterystyczne struktury społecznej i demogra-ficznej Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej wskazują na pewne jej właściwości, które powinny być brane pod uwagę przy wyjaśnianiu postaw społecznych i religijnych jej miesz-kańców.


5.    Metoda i technika badania

W Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej nie przeprowadzano dotychczas badań o cha-rakterze religijno-socjologicznych, nie było więc możliwości nawiązania do wcześniejszych tego rodzaju ustaleń. Skłaniało to autorów badania, z jednej strony do uwzględnienia tematyki związanej z potrzebami duszpasterskimi kurii, a z drugiej – do uwzględniania konieczności przestrzegania reguł badań naukowych, w tym zapewnienia porównywalności wyników z ba-daniami przeprowadzonymi w innych diecezjach. Ośrodek Sondaży Społecznych jest jedyną naukową placówką w Polsce, która badania takie realizuje w sposób profesjonalny. Badania te opierają się na dorobku teoretycznym i metodologicznym socjologii religii, zapoczątkowa-nej na KUL-u przez ks. prof. W. Piwowarskiego  . Doświadczenia badawcze ISKK pozwoliły na rozwinięcie i wzbogacenie tego dorobku oraz stworzenie własnego standardu socjologicz-nych badań empirycznych na potrzeby archidiecezji . Do standardu tego należy również uni-katowy w skali światowej monitoring poziomu aktywności religijnej (dominicantes i commu-nicantes), prowadzony nieprzerwanie od 1980 roku we wszystkich diecezjach w Polsce na poziomie parafii. Dane uzyskane z tego monitoringu stanowią bardzo wiarygodne i cenne źródło informacji o życiu religijnym w archidiecezji . Informacje te mogą być również uzu-pełniane przez kościelne i świeckie dane statystyczne gromadzone przez ISKK i publikowane samodzielnie oraz wspólnie z GUS-em. 

Wiedza o strukturze i funkcjonowaniu archidiecezji oraz sformułowane przez jej ordyna-riusza oceny, wnioski i spostrzeżenia dotyczące archidiecezji umożliwiły podjęcie decyzji, co do zakresu przedmiotowego i podmiotowego badania socjologicznego. Uznano, że badanie powinno mieć charakter diagnostyczny z orientacją na określone problemy specyficzne dla archidiecezji. Wzorem podobnych badań przeprowadzonych w innych diecezjach postano-wiono, że problematyka ta znajdzie najlepszą egzemplifikację w danych zgromadzonych w badaniach postaw społeczno-religijnych . Uznano również, że najskuteczniejszą metodą badania będą wywiady kwestionariuszowe zrealizowane na reprezentatywnej próbie miesz-kańców archidiecezji.

Zakres tematyczny badania obejmie następujące kategorie zagadnień: wiara i wiedza religijna, praktyki religijne, stosunek do religii i Kościoła, postawy społeczne i polityczne, zwyczaje religijne, wartości i postawy moralne, integracja z archidiecezją, parafią i środowi-skiem lokalnym. W celu uzyskania informacji w takim zakresie tematycznym, zespół badaw-czy Ośrodka Sondaży Społecznych OPINIA ISKK przygotował narzędzie badawcze w posta-ci kwestionariusza wywiadu zwierającego 73 pytania . Pytania te skonstruowano w taki spo-sób, aby uzyskać możliwość porównania wyników z danymi z badań przeprowadzonych w innych diecezjach i w badaniach ogólnopolskich.

6.    Dobór próby i charakterystyka badanej zbiorowości

Ponieważ przyjęto, iż wyniki badania powinny być reprezentatywne dla dorosłych mieszkańców archidiecezji, wymagało to złożonego, losowego doboru próby. Procedura do-boru zakładała wielostopniowy, warstwowy schemat losowania. Biorąc pod uwagę koszty wywiadów i dostępne środki na ich realizację ustalono, że próba liczyć będzie 600 osób peł-noletnich z terenu z wszystkich dekanatów archidiecezji. Przy losowaniu uwzględniono dobór w ramach 4 warstw: płci, wieku, wykształcenia i miejsca zamieszkania.

Badanie terenowe zrealizowane zostało przez Ośrodek Sondaży Społecznych ISKK w Warszawie, w maju 2005 roku z udziałem studentów 3. roku socjologii Uniwersytetu Kar-dynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie w roli ankieterów. Ze względu na szczupłe środ-ki finansowe, próbę badawczą zaprojektowano na 600 wywiadów i w całości zrealizowano .

Uzyskane wyniki pozwoliły ustalić, iż próba odzwierciedla w wystarczającym stopniu zakładane zróżnicowanie terytorialne populacji mieszkańców archidiecezji. Wśród badanych znalazło się 25% mieszkańców wsi i 75% mieszkańców miast. Dane te minimalnie odbiegają od rzeczywistych statystyk, przywołanych już wcześniej: miasto – 73,4%, wieś – 26,6%.

Z demograficznego punktu widzenia, zrealizowana próba nie budzi zastrzeżeń, gdyż istniejące różnice w podziale na płeć mieszczą się w obszarze błędu statystycznego (męż-czyźni – 47,3%, kobiety – 52,5%).

Wiek respondentów był jedną z cech w doborze próby badawczej (wykres 1). Należy tu przypomnieć, iż badaniem objęte były osoby w wieku 18 i więcej lat. Przegląd uzyskanych danych wskazuje, iż kategoria młodzieży, to jest osób w wieku 18-25 lat, liczy w próbie 20%, a kategoria 26-35 lat – 17%. Zbadano osoby w wieku najwyższej aktywności zawodowej 36-50 lat (26) i osoby w wieku 51-60 lat (19%). Kategoria osób najstarszych, to znaczy powyżej 60. roku życia jest stosunkowo liczna i obejmuje 18%.






Struktura wykształcenia w badanej populacji odzwierciedla dość dobrze zarówno strukturę krajową, jak i wojewódzką  (wykres 2). Osoby z wyższym wykształceniem stano-wią 12% badanej zbiorowości. Respondenci ze statusem wykształcenia  średniego stanowili 31%, a pomaturalnego – 4%. Wykształcenie zasadnicze zawodowe miało 23%, a podstawowe – 30%.


Istotną cechą sytuacji demograficznej w archidiecezji jest struktura ludności z punktu widzenia stanu cywilnego, co przedstawia wykres 3. Jest ona bardziej zróżnicowana niż w in-nych diecezjach. W prawdzie najliczniejsza jest kategoria osób o ustabilizowanym stanie cy-wilnym, to znaczy małżeńskim ze ślubem kościelnym – 49%, ale znacząca jest również liczba osób ze ślubem cywilnym – 7%. W stanie wolnym znajduje się 28% osób, rozwiedzionych jest 4%, a będących w stanie wdowim – 12%.

W badaniu uzyskano interesujące dane dotyczące sytuacji rodzinnej respondentów, co prezentuje wykres 4. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na dość niski odsetek osób wchodzą-cych w skład rodzin trzypokoleniowych: rodzice, dzieci i dziadkowie – 14%. W skład rodzin dwupokoleniowych pełnych wchodzi 48% respondentów. Szczególnej troski duszpasterskiej wymagają niewątpliwie osoby żyjące w rodzinach niepełnych (z jednym rodzicem), których jest 8% oraz osób samotnych – 10%. Liczebność osób wchodzących w skład małżeństw bez-dzietnych wynosi  5%.

Sytuację rodzinną charakteryzuje również proporcja rodzin pełnych i niepełnych. W badanej zbiorowości do rodzin pełnych należało 62% osób, a do niepełnych (bezdzietne, sa-motne matki i ojcowie) – 13%. Liczby te są obarczone pewnym błędem wynikającym stąd, iż dla 15% badanych nie określono stanu rodzinnego.

Jedno z pytań kwestionariusza pozwoliło określić przybliżoną strukturę społeczno-zawodową mieszkańców archidiecezji. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, iż dane uzyskane w badaniu socjologicznym mają wyłącznie subiektywny charakter, są bowiem ustalane na podstawie autodeklaracji samych badanych, niezależnie od ich sytuacji i aktywności zawo-dowej. Uzyskane dane (wykres 5) wskazują, iż 26% osób to inteligencja i urzędnicy, robotni-cy – 36%. Wysoki poziom urbanizacji archidiecezji wiąże się z niewielkim odsetkiem osób związanych z rolnictwem, tylko – 8%. Przedsiębiorcy i wolne zawody stanowią 9% zbioro-wości, a inne grupy – 21%.

Z punktu widzenia sytuacji zawodowej, strukturę badanej próby ukazuje wykres 6. Najliczniejszym składnikiem tej struktury są osoby pracujące zawodowo – 30%. Na drugim pod względem liczebności miejscu znajdują się emeryci – 20%. Jeżeli połączyć kategorie osób utrzymujących się z emerytury z osobami utrzymującymi się z renty (12%), to taka łącz-na kategoria beneficjentów ZUS-u okażę się liczniejsza – 32% od pracujących zawodowo. Znaczący jest również odsetek osób pozostających bez pracy – 16%. Odnotowano w próbie 12% uczniów i studentów i 6% osób zajmujących się wyłącznie prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W badaniach socjologicznych bardzo trudno jest uzyskać obiektywne dane dotyczące sytuacji materialnej badanych. Ponieważ cecha ta jest bardzo ważnym czynnikiem wyjaśnia-jącym wiele postaw i poglądów respondentów, również w badaniach nad religijnością, ko-nieczne było użycie subiektywnej metody ustalania tej sytuacji poprzez samoocenę badanych. Aby ją uzyskać zadawano w trakcie wywiadu pytanie: „Jak Pan(i) ocenia swoją sytuację ma-terialną?” Pytanie to zadawano we wszystkich dotychczas przeprowadzonych badaniach die-cezjalnych z pozytywnym rezultatem. Dla Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej uzyskano następujący rozkład odpowiedzi (wykres 7): bardzo dobrze – 4% ,bardzo źle – 7%, raczej do-brze – 21%, raczej źle – 14%, średnio – 52%. Jest to rozkład nieco korzystniejszy niż w in-nych diecezjach.

Dokonany tu przegląd danych charakteryzujących próbę badawczą z punktu widzenia jej podstawowych cech demograficzno-społecznych pozwala stwierdzić, iż zachowane zostały zadowalające proporcje rozkładów statystycznych cech próby i populacji mieszkańców archi-diecezji. Uzyskane wyniki umożliwiają wyciągnięcie wiarygodnych wniosków odnoszących się do wszystkich mieszkańców Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej w 2005 roku.